Pırlanta Nasıl Oluşur? Yerin Derinliğinden Laboratuvara

Kısa cevap: Doğal pırlanta, yerin yaklaşık 150–200 kilometre altında, çok yüksek basınç ve 1.000 °C’yi aşan sıcaklıklarda, karbon atomlarının sıkıca dizilmesiyle oluşur. Bilinen doğal pırlantaların çoğu bir milyar yıldan daha yaşlıdır; derin kaynaklı volkanik patlamalarla yüzeye yakın kayaçlara taşınmıştır. Bugün aynı kristal, laboratuvarda bu koşullar taklit edilerek ya da gazdan katman katman büyütülerek haftalar içinde yetiştirilebiliyor.

Yerin derinliğinde: doğal oluşum

Karbon, yeryüzünde grafit olarak yumuşak ve siyahtır. Ama yerin çok derinlerinde, manto tabakasında, basınç atmosferin on binlerce katına çıkar. Bu basınç ve sıcaklıkta karbon atomları en sıkı ve en düzenli biçimde, kübik kristal yapıda dizilir: pırlanta (elmas) kristali oluşur. Aynı karbon, yalnızca dizilişi farklı olduğu için grafitten bilinen en sert doğal malzemeye dönüşür.

Yüzeye yolculuk: kimberlit

Pırlantalar derinlerde oluşur; ama yüzeye kendiliğinden çıkamaz. Onları taşıyan, çok derinden gelen ve hızla yükselen özel volkanik patlamalardır. Bu patlamaların bıraktığı havuç biçimli kayaç bacalarına kimberlit denir. Pırlanta madenlerinin çoğu bu bacalarda ya da rüzgâr ve suyun pırlantaları taşıyıp biriktirdiği nehir yataklarında bulunur. Ton ton kayaç işlenip ayıklandığında, içinden mücevherlik çok az miktarda pırlanta çıkar.

Madenden mücevhere

1. Çıkarma ve ayıklama: Kayaç kırılır, pırlantalar ayrılır.
2. Sınıflandırma: Ham taşlar büyüklüğüne, rengine ve berraklığına göre ayrılır.
3. Planlama ve kesim: Ham taştan en güzel ve en büyük pırlantayı çıkaracak kesim planlanır; taş kesilir ve cilalanır.
4. Derecelendirme: Bağımsız laboratuvarlar taşı 4C ile değerlendirir. 4C nedir?
5. Mücevher: Taş, atölyede montüre yerleştirilir.

Laboratuvarda oluşum

Bilim insanları, pırlantanın oluşum koşullarını laboratuvarda yeniden yaratmanın iki yolunu buldu:

• HPHT (yüksek basınç, yüksek sıcaklık): Yerin derinliklerindeki basınç ve sıcaklık büyük preslerle taklit edilir; karbon, bir pırlanta tohumunun üzerinde kristalleşir.
• CVD (kimyasal buhar biriktirme): Karbon içeren gaz plazmaya dönüştürülür; karbon atomları tohumun üzerine katman katman dizilir.

Her iki yolla da ortaya çıkan, doğal pırlanta ile aynı kristal yapıya, aynı sertliğe ve aynı ışığa sahip gerçek pırlantadır. Farkı yalnızca oluşum yeri ve süresidir: milyonlarca yıl yerine haftalar. CVD ve HPHT farkı · Laboratuvar pırlantası nedir?

Neden önemli?

Pırlantanın nasıl oluştuğunu bilmek, iki şeyi anlamanızı sağlar: doğal pırlantanın neden nadir ve pahalı olduğunu, laboratuvar pırlantasının ise neden aynı taş olduğu halde daha erişilebilir olduğunu. Bu bilgiyle hangisinin size uygun olduğuna daha rahat karar verirsiniz. Laboratuvar pırlantası alınır mı?

Sık sorulan sorular